Kosten medische behandelingen

De collectieve kosten van onze gezondheidszorg stijgen al jaren lang. De afgelopen twee decennia zelfs tweemaal sneller dan de economie. Over het algemeen worden de vergrijzing, hoge kosten van geneesmiddelen, het tegen elke prijs in leven houden van ouderen, (veel) te vroeg geboren baby’s en kinderen met een ernstige handicap als redenen hiervoor aangewezen. Dit thema richt de focus op de hoogoplopende kosten van medische behandelingen en de gevolgen voor de toegankelijkheid, de solidariteit en een eerlijke verdeling in medische behandelingen.

Solidariteit als pijler van gezondheidszorg
Onder invloed van de toenemende welvaart in ons land ontwikkelde de gezondheidszorg zich tot een systeem van een hoogwaardig niveau. Een belangrijke waarde in dit systeem van gezondheidszorg is solidariteit: iedereen, rijk of arm, ziek of gezond, oud of jong heeft recht op goede zorg. Het op solidariteit gebaseerde gezondheidszorgsysteem beschouwen we als een verworvenheid. Als echter de bodem van de schatkist in zicht is, rijst de vraag of de grenzen van onze solidariteit zijn bereikt. Hoe ver gaat de solidariteit van gezonde burgers met zieke burgers? Of die van hoger opgeleiden (die gemiddeld genomen een grotere bijdrage leveren aan de bekostiging van het systeem) met lager opgeleiden (die gemiddeld genomen een groter beroep doen op zorg)? En hoe zit het met ernstig zieken? Hebben zij meer recht op hogere zorguitgaven dan mensen die minder ernstig ziek zijn? Zou iemand die ongezond of risicovol gedrag vertoont minder aanspraak moeten kunnen maken op zorg dan mensen met een gezonde leefstijl?

Rechtvaardige verdeling collectieve zorgkosten
Behalve vragen over solidariteit gaat het ook om een rechtvaardige verdeling van soms dure behandelingen en geneesmiddelen. De keuze wat we gezamenlijk uitgeven aan welke groep mensen met welke aandoeningen (en dus ook aan welke groep niet) is een hele lastige, maar moet wel gemaakt worden. Daar is discussie voor nodig op maatschappelijk en politiek niveau. De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) heeft de discussie over dit thema al in 2006 aangezwengeld door een voorstel te doen wat een gewonnen levensjaar zou mogen kosten. De RVZ stelde voor de grens te leggen bij 80.000 euro. Zo’n grens voorstellen blijft altijd arbitrair en roept daarom ook veel discussie op. Want hoe bepaal je de potentiële goede gezondheid van iemand? En wie bepaalt dat? De patiënt zelf, de arts, de overheid of bepalen we dat met z’n allen? En hoe beoordeel je op eerlijke manier wie wel en wie niet in aanmerking komt? Hoe moet je kiezen tussen patiënten met dezelfde ziekten?

Collectieve keuzen en individuele zorgverlening
In individuele situaties zijn keuzen op basis van betaalbaarheid van zorg moeilijk uit te leggen en te accepteren. Als je ziek bent wil je maar één ding: de best mogelijke zorg krijgen. Wat dat precies kost is op dat moment voor jou niet relevant, voor zover de behandeling valt onder de in de basisverzekering gedekte kosten. Je wilt van je behandelend arts weten wat voor jou de beste behandeling is, niet welke de goedkoopste is. Bovendien bestaat het risico dat als deze discussie in de spreekkamer gevoerd wordt, er ruimte komt voor willekeur en ongelijkheid. De ene patiënt is beter gebekt of heeft meer kennis in huis dan de ander. Oneigenlijke motieven of belangen kunnen een eerlijke verdeling van zorg in de weg staan. Keuzen over kosten van (dure) behandelingen horen daarom niet thuis in de spreekkamer bij de arts, maar hebben een breder draagvlak nodig vanuit de samenleving en de politiek.

Grenzen aan het budget van ziekenhuizen
De laatste tijd laait de discussie over dure medicijnen geregeld op. De ontwikkelingen van nieuwe geneesmiddelen volgen elkaar in hoog tempo op, terwijl bijvoorbeeld ziekenhuizen met zorgverzekeraars een bepaald budget zijn overeengekomen. Soms is dat budget niet meer toereikend en kunnen patiënten niet in aanmerking komen voor medicijnen die ze wel nodig hebben. Hoe legt de arts dit uit aan zijn of haar patiënt? U hebt pech? Of de arts verwijst naar andere ziekenhuizen in de hoop dat die bereid zijn mee te werken. Het risico van toeval, pech en willekeur ligt op de loer.

Farmaceutische industrie en maatschappelijke plicht voor betaalbare zorg
Farmaceutische bedrijven stellen dat de ontwikkelkosten, productiekosten en kosten voor marketing de hoogte van de prijzen verklaren. Critici beweren echter dat bewijs voor de hoogte van deze kosten ontbreekt. Een andere, maar hieraan gerelateerde vraag is of de farmaceutische industrie ook de morele plicht heeft behandelingen betaalbaar en daarmee beschikbaar te maken. Opvallend is dat de prijzen van geneesmiddelen in andere Europese landen lager liggen. Onderhandelen, ook over de prijs lijkt dus zinvol, en dat gebeurt nu ook vanuit de overheid.

De discussie over de grenzen aan de toepassing van diagnostische en therapeutische behandelingen wordt samengevat als: Moet alles wat kan? Moeten we bijvoorbeeld voor een oudere, aan Alzheimer lijdende patiënt bij wie tevens een grote darmtumor wordt vastgesteld alles wat in medisch opzicht mogelijk is ook doen? Patiënten kunnen ook andere keuzes maken en van behandelingen afzien. Artsen kunnen ook van behandelingen afzien. Vragen over wat zinvol is en wat past bij iemands leven is iets dat in gezamenlijk overleg tussen arts en patiënt besproken kan worden.

Vanuit verschillende richtingen dringt men aan op een breed gevoerd ethisch en economisch debat over keuzes in de gezondheidszorg. Het debat over dure behandelingen en geneesmiddelen is onderdeel van die discussie. Bij het maken van moeilijke en moreel beladen keuzes in en over de zorg is het van belang dat beslissingen op transparante, systematische en rationele wijze plaatsvinden. Het betrekken van burgers/patiënten/cliënten bij deze discussies lijkt van groot belang om de legitimiteit van deze keuzes kracht bij te zetten.

Ethische kwesties:

CEG gebruikt cookies voor het goed laten functioneren van de site en voor het registreren van de bezoekers. Om door te gaan zijn de functionele cookies noodzakelijk.





Onderaan elke pagina is een link naar onze privacy policy te vinden.